Finland is het nieuwe België

© Jan Omer Fack

Sinds hun invasie van Hyères, festival voor jonge ontwerpers, kijkt de hele wereld naar de Finse buitenbeentjes. Wij wilden dus voor geen goud de drukbezochte modeweek in Helsinki missen.

 

“Komen jullie uit België? Dat dacht ik al. Jullie zijn net zoals wij; een beetje raar.” Aldus Sara Lepokorpi, een Finse modeontwerpster wier architecturale herfst-winter 2015 collectie geïnspireerd is op een uit de hand gelopen jaren 70 kerstfeestje. Hoewel België en Finland op het eerste gezicht weinig op elkaar lijken, zijn er zeker overeenkomsten. Wat er bijvoorbeeld op modegebied momenteel in Helsinki gebeurt, is in de vakpers al meer dan eens vergeleken met de buzz die Belgische mode in de jaren 80 creëerde. Zo spreekt Business of Fashion van ‘Finlands grote modemoment’ en schrijft Interview Magazine in het artikel ‘Hyères kijkt naar Helsinki’ dat ‘s werelds hipste modehoofdstad niet langer Berlijn, Rome of Antwerpen is. Nee, “The smart money’s on Helsinki today”.

Het doorheen de jaren toenemende aantal Finse finalisten in Hyères, het meest prestigieuze festival in modeland, zorgde ervoor dat de internationale modegemeenschap haar blik vandaag strak op Helsinki richt.

In 2012 vestigde de Finse aanwezigheid zich nadrukkelijk in Hyères toen designtrio Siiri Raasakka, Tiia Siren en Elina Laitinen de hoofdprijs wonnen. Meteen het jaar erop werd de fakkel doorgegeven aan landgenote Satu Maaranen. De frisse 29-jarige blondine heeft vandaag haar eigen label en werkt wereldwijd als designer, onder andere voor Marimekko, Petit Bateau en het Chinese Exception.

“Hyères heeft alles veranderd”, vertelt de immer vrolijke Maaranen die dit jaar nog samen met Raf Simons en J.W. Anderson op de Designer Of The Year-shortlist van het Londense Design Museum prijkte. “Plots liepen de aanbiedingen binnen, iedereen wilde met me samenwerken! Dat ik nu kan leven van mijn ontwerpen, is een droom die uitkomt.”

Dit jaar had Hyères met Elina Määttänen, Sophie Sälekari en het duo Elina Aärelä en Heini-Maria Hynynen drie Finse finalisten op een totaal van tien. Hoewel juryleden Carine Roitfeld, voormalig hoofdredactrice van Vogue Paris, en Olivier Zahm, hoofdredacteur van Purple Magazine, bijzonder gul met complimenten strooiden voor Elina Määttanen, mocht de Finse toch geen hoofdprijs opstrijken. Wel ontving ze een speciale vermelding én de belofte dat Vogue en Purple Magazine haar Game of Thrones-achtige collectie zouden publiceren. Alweer een Finse winnaar zou de biodiversiteit van het festival wellicht uit balans hebben gebracht.

 

Geen gewone modeweek

 

De toegenomen mondiale interesse voor Finse mode deed de nood aan een nationaal mode-orgaan groeien. Omdat Finse mode nog door niets of niemand vertegenwoordigd werd, besloten Martta Louekari en Miia Koski in 2013 het heft in eigen handen te nemen. Samen met ontwerpsters Elina Määttänen en Satu Maaranen richtten ze modeplatform Pre Helsinki op.

Louekari en Koski stonden het jaar daarvoor, tijdens de festiviteiten van Helsinki Design Capital 2012, in voor de organisatie van alle mode-gerelateerde activiteiten. “Toen merkten we hoe moeilijk het is voor jonge ontwerpers om zonder enige ondersteuning een netwerk uit te bouwen”, vertelt Louekari. “We beseften dat als wij geen platform voor Finse mode zouden oprichten, niemand het zou doen.”

Ondertussen zijn de carrières van Määttänen en Maaranen gelanceerd en organiseren Louekari en Koski met Pre Helsinki showcases voor beginnende ontwerpers in Parijs en Shanghai. In Helsinki stellen ze naast nieuwelingen ook opkomende en gevestigde Finse ontwerpers voor aan een internationaal publiek.

Voor de herfst-zomer 2015 collecties inviteerde Pre Helsinki voor de derde keer journalisten, headhunters en aankopers van overal ter wereld om zich een week lang onder te dompelen in Finse mode. Pre Helsinki is namelijk geen gewone modeweek. Louekari: “Een officiële modeweek zou overdreven ambitieus, maar ook gewoon belachelijk zijn: onze modescene is daar veel te klein voor. Mode en kunst vloeien hier makkelijk in elkaar over; op een traditionele modeweek is daar geen plaats voor, bij Pre Helsinki wel.”

Daarom pakt Pre Helsinki het op haar eigen manier aan. Met een divers programma waarop zowel Finse klassiekers, opkomende labels als het talent van de toekomst staan, wordt internationale gasten in sneltempo het Fins mode-DNA bijgebracht.

Zo zorgde het oerdegelijke en wereldwijd bekende Marimekko-huis ervoor dat Finse mode vandaag überhaupt bestaat. Ontstaan vanuit stoffenbedrijf Printex, bracht Marimekko in 1951 een eerste kledingcollectie uit, ontworpen door Maija Isola. Samen met Vuokko Nurmesniemi, die twee jaar later mee aan het hoofd kwam te staan, ontwierp ze de kleurrijke maar allesbehalve frivole prints waar Marimekko in de jaren 60 beroemdheid mee verwierf en vandaag nog steeds om bekend staat. “De oorlog was net gedaan, het hele land lag in duigen – wij wilden de mensen opvrolijken”, verklaart de 85-jarige Nurmesniemi de bonte Marimekko-signatuur. Denk: krachtige, maar simpele bloemen, streepjes- en bollenpatronen op een klassieke snit.

 

Big in Japan

 

Ondertussen is Marimekko uitgegroeid tot een lifestyle-merk met winkels van Australië tot in Japan. Lange tijd was een baan bij Marimekko het hoogst haalbare voor modestudenten in Finland. Hoewel jonge ontwerpers vandaag steeds vaker in het buitenland aan de slag gaan, is Marimekko nog steeds een gereputeerd mode-instituut.

Op Pre Helsinki zijn een bezoek aan de Marimekko-fabriek én aan de woning van Vuokko Nurmesniemi daarom vaste prik. Voor de gelegenheid is een heel Aziatisch comité van modebloggers, journalisten en aankopers afgezakt naar de hoofdkwartieren in Helsinki; reken maar dat Marimekko big in Japan is.

Een rondleiding door de fabriek toont hoe verf eigenhandig gemengd wordt om vervolgens één van de 3.500 prints uit de Marimekko-archieven te zeefdrukken. Wat nu de machines doen, werd vroeger door meisjes gedaan. Lánge meisjes. “We namen alleen meisjes aan die groot genoeg waren om de verf met de hand op de stoffen aan te brengen”, vertelt een medewerkster die van kop tot teen uitgedost is in Marimekko’s beroemde Unikko bloemenprint.

Aan een eindeloze lunchtafel, uiteraard volledig gedekt met Marimekko-servies, wordt de nieuwe herfst-winter collectie 2015 getoond. Mindscapes is een mix van oud en nieuw met jeugdige broekpakken en knielange rokken en jurken met de gekende prints, met telkens bescheiden zwarte ballerina’s eronder. “Omdat zulke schoenen tijdloos zijn”, verklaart Vuokko Nurmesniemi in haar waanzinnige woning in Kuosaari, een riante buitenwijk van Helsinki met weids uitzicht op zee. Het huis, ontworpen door haar inmiddels overleden man, de beroemde Finse meubelmaker Antti Nurmesniemi, is haast even iconisch als de vrouw die erin woont.

Op 21-jarige leeftijd ging Vuokko, pottenbakster van opleiding, aan de slag bij Marimekko. “Ik ben blij dat ik geen mode heb gestudeerd; mijn stijl was compleet anders en dat was enkel goed. Mijn naam betekent ‘bloem’, maar ik heb nog nooit één bloemenprint ontworpen”, vertelt Nurmesniemi, die voor Marimekko de eenvoudige, maar iconische rood-witte streepjes ontwierp.

Ondanks haar gevorderde leeftijd brengt deze kranige dame nog twee collecties per jaar uit met Vuokko, haar eigen label dat ze in 1964 oprichtte. Vuokko staat bekend om lange, losse jurken, en simpele snits, haast naadloos.

“Ze vragen me soms waarom ik steeds zo schoon en simpel ontwerp. Maar ik doe gewoon wat ik denk; als een van de weinigen vandaag. Er is zo’n overdaad aan informatie waar beginnende ontwerpers zich door laten afleiden”, zegt de vrouw die weigert het internet in haar huis toe te laten.

 

Paringsdans

 

Lange tijd stond Finse mode synoniem voor Marimekko en Vuokko. Pas sinds een jaar of vijf durven ontwerpers radicaal met die gevestigde waarden te breken. Zo getuigt de Pre Helsinki herfst-winter 2015 presentatie die zes opkomende ontwerpers in het Design Museum organiseren.

De locatie is veelzeggend: tot voor kort werd mode in Finland vooral beschouwd als het zweverige zusje van design. “Finland is erg sterk in functioneel, industrieel design. Het woord ‘decoratie’ was een scheldwoord. Design heeft lang neergekeken op mode, maar nu keert het tij”, zegt Sara Lepokorpi. Zij presenteert net zoals collega Sasu Kauppi haar collectie in het Design Museum met een tableau vivant van verstilde modellen.

Tegelijkertijd improviseren dansers bewegingen bijeen in de strijdlustige kleren van Elina Määttänen en voeren kunst en mode een oogstrelende paringsdans uit bij Ensaemble en Laura Juslin. Juslin werkte samen met een architect en kunstenaar om haar herfst-wintercollectie te presenteren in een installatie die architecturaal landschap en lichtspektakel in één is.

De Wind and Noise-performance van Ensæmble mag je vrij letterlijk nemen. Onder het genot van veel wind en veel noise kleedt een performer zich tergend langzaam uit. Eens uitgetrokken vormen de kleren een hangende installatie van zes meter stof.

Kunst heeft altijd een essentieel deel uitgemaakt van Ensæmble, het collectieve label van Elina Peltonen en Alisa Närvänen. In 2011 lanceerden de voormalige modestudenten hun eerste collectie, maar na enkele financieel teleurstellende passages in Parijs zetten ze het ontwerpen on hold. “We wilden geen compromissen sluiten door commerciëler te denken”, zegt Peltonen. “Daarom hebben we het roer omgegooid, en nu werken we enkel nog op basis van projecten.”

Voor hun laatste project Relation Studies richtten ze een expo in om de invloed van menselijke interactie te onderzoeken, denk: 3D-fotoprints en sculpturen in allerlei vormen en materialen.

Hyères-laureaat Satu Maaranen stelt haar Aziatisch geïnspireerde collectie voor met een repetitieve performance waar verveeld ogende modellen eindeloos Aziatische rituelen herhalen: krijtsteentjes bijeen harken, thee drinken, opium roken.

Simultane performances gedrenkt in een betoverend sounddesign; het is eens iets anders dan de doorsnee catwalkshow. En misschien wel typisch Fins? Maar misschien kunnen we dat maar beter aan de Finnen zelf vragen: wat is Finse mode?

Satu Maaranen:”Excentriek, dapper en krachtig. Proper in snit, maar rijk in textuur. Finse mode is het Scandinavische buitenbeentje; wij zijn allesbehalve minimalistisch, onze ontwerpen neigen meer naar de Russische markt.”

Gelukkig is de modewereld dol op buitenbeentjes.

Hoewel de presentatie in het Design Museum druk bezocht werd door talentscouts van Vogue Italia en headhunters uit Parijs, is de echte reden van hun bezoek aan Helsinki, en tevens hoogtepunt van Pre Helsinki, de afstudeershow van Aalto University; de modeschool die de voorbije jaren opmerkelijk veel Hyères-finalisten voortbracht. Wie de hype voor wilt zijn, kan hier het talent van morgen ontdekken.

 

Goed is niet voldoende

 

Sinds Tuomas Laitinen de plak zwaait op Aalto heeft de modewereld de school in haar vizier gekregen én gehouden. Tijdens zijn masterstudie aan het gerenommeerde Central Saint Martins in Londen maakte hij kennis met het make it or break it-beleid van Louise Wilson, de harde tante die Alexander McQueen persoonlijk op de kaart zette. Die methode van de harde hand nam Laitinen mee naar Helsinki toen hij terugkeerde als lesgever. “Tijdens mijn bachelor aan Aalto was ik een echte leegloper; de school was veel te zacht voor mij. Dat is nu wel veranderd.”

Zo gebeurt het dat Laitinen tot enkele uren voor de afstudeershow nog beslist een collectie te schrappen; goed is niet voldoende. “Echt goede modescholen weerspiegelen de modeindustrie. Mode moet je leven zijn; alleen een idioot zou anders mode studeren.”

Volgens Laitinen ligt het succes van Finse mode vandaag in het verleden. “Wij worden niet gehinderd door een grootse modetraditie. Oké, wij hebben Marimekko en Vuokko. Maar hoe lang gaan we daar nog op teren? Dat gebrek aan geschiedenis geeft ons een zekere vrijheid om te experimenteren; daar komt al die kleurrijke gekte vandaan.”

Op Näytös (Fins voor presentatie) 2015 wordt het publiek getrakteerd op een bont schouwspel van architecturale prints en frivole franjes. Soms diende de melkkoe als muze, soms Barbie en Ken, maar steevast worden de silhouetten gecombineerd met hoog opgetrokken sokken en plat schoeisel: normcore is here to stay.

Boven alles springen vooral de geavanceerde prints en vernuftige materialencombinaties in het oog: Aalto is een van de weinige scholen waar textiel- en modestudenten zo nauw samenwerken.

Onthoud vooral de naam Timo Helin: vanuit Parijs reisden ontwerper Damir Doma en hoofdredacteur van A Magazine Curated By Dan Thawley af om hem de Näytös 2015 Award te overhandigen.

 

Nu of nooit

 

Dankzij de harde, maar vastberaden hand van Laitinen en het zorgvuldig uitgebouwde netwerk van Pre Helsinki is de springplank nu voorhanden; het is aan de ontwerpers de sprong te wagen. “Dit is ons moment; we moeten het grijpen of het zal aan onze neus voorbijgaan. De komende vijf jaar zullen bepalen of we erin slagen een toekomst voor de Finse mode te verzilveren”, klinkt het nuchter bij de dames van Pre Helsinki.

Want ook investeerders moeten mee op de kar springen. Zonder overkoepelende organisaties die financiële ondersteuning of adviezen bieden, zoals Flanders Fashion Institute en Les Belges dat bij ons doen, is het voor jonge ontwerpers die niet over een onuitputtelijke portemonnee of geniaal ondernemingstalent beschikken levensnoodzakelijk zich te laten sponsoren.

Veiliger is het om bij een groot modehuis aan de slag te gaan. Laitinen raadt studenten af om voor zichzelf te beginnen: “Get a job, not a label. Als Ralph Lauren je vraagt om polo’s te maken, mag je je beiden handen kussen. Wie wacht tot Raf Simons hem hetzelfde vraagt kan eeuwig blijven wachten.”

Zo’n zeven jaar lang runde Laitinen samen met zijn zus een eigen label. “Studenten hebben daar vaak een verkeerd beeld van. Ze verheerlijken de onafhankelijke ontwerper, terwijl ik ook als consultant voor grote Italiaanse merken moest werken om mijn eigen label te kunnen finacieren.”

Toen Laitinen aantrad als creatief directeur van Aalto, werd het ontwerpen in combinatie met zijn consultancy-werk, hoofdredacteurschap van modemagazine SSAW en lesgeven hem te veel. Hij besloot zijn label stop te zetten; liever nieuwe ontwerpers opleiden dan zelf kleren verkopen.

Vakmanschap voorop, niet het eigen ego: misschien is dat wel de kern en de kracht van Finse mode.